Od kilku lat okolice kąpieliska nad Jeziorkiem Czerniakowskim zmieniają się głównie z myślą o osobach wypoczywających nad wodą. Dzięki budżetowi obywatelskiemu wyremontowano budynek przy Jeziornej 4, pojawiły się ławki-leżaki, boisko do siatkówki plażowej i pływający pomost, a plażę uzupełniono o 100 ton piasku. Stanęły również nowe kosze na śmieci z podziałem na frakcje i przebieralnia. Teraz powstaje miejsce dla tych, którzy chcą oglądać przyrodę rezerwatu.

Taras

Tym miejscem jest taras widokowy przy budynku OSiR Mokotów, budowany od strony zbiornika. W przeciwieństwie do poprzednich inwestycji przy kąpielisku nie jest finansowany z budżetu obywatelskiego. Będzie to stalowa konstrukcja. Projektanci przewidują, że będzie miała 5 na 9 metrów, a w najwyższym miejscu około 3,3 m wysokości. Podłogę wykończą drewniane lub kompozytowe deski. Balustrada ma wyglądać tak jak ta, którą już widać na budynku. Jej fragment zostanie zdjęty z elewacji i przeniesiony na front tarasu.

Na tarasie stanie obrotowa luneta do obserwacji przyrody. Będzie można ją obracać wokół własnej osi o pełne 360 stopni i pochylać w górę i w dół o 60 stopni. Projektanci przewidują obiektyw o średnicy 100 mm i powiększenie 25- lub 30-krotne.

Żeby ułatwić obserwatorom odnalezienie obiektywem ciekawych okazów zwierząt, na balustradzie zawisną dwie plansze edukacyjne o wymiarach 88 na 34 cm. Jedna pokaże mapę rezerwatu, druga zwierzęta i rośliny jeziorka. Treści edukacyjne znajdą się również pod tarasem. Tam powstanie osłona z żaluzji dla klimatyzatora i skrzynek elektrycznych, a na niej gabloty informacyjne.

W sali konferencyjnej wykonawca wymieni obecne drzwi balkonowe na składane, harmonijkowe, bez progu. Ma to ułatwić wyjście na taras osobom z niepełnosprawnościami, bo podłoga tarasu będzie na tym samym poziomie co w sali. Projektanci zaznaczają, że taras nie jest przygotowany na tańce ani aktywności sportowe.

Droga dla straży pożarnej

Poza tarasem w ramach nowej inwestycji nad Jeziorkiem Czerniakowskim powstanie droga dojazdowa dla służb ratunkowych. Pobiegnie ona śladem dzisiejszej wydeptanej ścieżki, od ulicy Jeziornej w dół skarpy. Jej nawierzchnia zostanie wykonana z naturalnego kruszywa związanego żywicą. Taka nawierzchnia przepuszcza wodę i ma wytrzymać okazjonalny przejazd wozów strażackich. Na końcu drogi będzie miejsce do zawrócenia. Teren wzdłuż drogi zostanie uporządkowany, a pas o szerokości co najmniej metra zasiany mieszanką nasion łąki kwietnej.

Prace postępują

Jak wynika z naszej wczorajszej wizyty na placu budowy, dolny odcinek drogi jest już zaawansowany. Ułożono obrzeża i warstwę kruszywa. Na odcinku na wzniesieniu ułożono na razie część obrzeży wzdłuż jednej krawędzi, ale ścieżka nie ma jeszcze podbudowy ani nawierzchni. Przy budynku zdjęto fragmenty nawierzchni z płyt i wykonano w niej wykopy, które według projektu mają posłużyć za fundamenty słupów tarasu. Teren budowy jest ogrodzony.

Inwestycja wymaga nie tylko robót budowlanych. Wykonawca musi się liczyć z wymogami ochrony przyrody, które wynikają z lokalizacji na terenie rezerwatu. Pozwolenie na budowę wydano już w czerwcu tego roku, ale jego warunki wymagają, by roboty prowadzić, gdy gniazda ptaków są niezasiedlone. Dla zapowiedzianej w projekcie przycinki rozłożystego klonu jesionolistnego oznacza to termin poza okresem lęgowym, który mija 31 sierpnia. Projekt dopuszcza przycięcie nie więcej niż 30 proc. korony drzewa, bo jej niskie gałęzie blokują przejazd. Przed rozpoczęciem robót trzeba było wykonać opinię przyrodniczą o ptakach i nietoperzach, a całość prac jest prowadzona pod nadzorem ornitologa.

Prace prowadzi firma Marabud Zakład Remontowo-Budowlany M. Chmielewski i M. Dąbrowski, która wygrała przetarg i 19 sierpnia tego roku podpisała umowę na 580 tys. zł (miasto zarezerwowało na ten cel 659 tys. zł). Wykonawca ma skończyć roboty do 15 grudnia 2026 roku.

Do czego posłuży taras?

Według dokumentacji taras ma służyć obserwacji przyrody, edukacji oraz nadzorowaniu bezpieczeństwa użytkowników terenu, także kąpieliska. Nie jest natomiast jasne, kto i na jakich zasadach będzie mógł z niego korzystać. Wejście prowadzi wyłącznie przez salę w budynku, więc wejdą na niego osoby, które będą w tej sali.

Ta niejasność przywróciła pytanie, czy taras zapowiada zmianę funkcji budynku, na przykład na kawiarnię. Pytanie nie jest nowe. Jeszcze dziesięć, a nawet cztery lata temu kawiarnia była brana pod uwagę. Mówił o niej ówczesny burmistrz Mokotowa Bogdan Olesiński. We wrześniu 2016 roku w rozmowie z portalem Sadyba24 nie wykluczał, że w budynku powstanie łazienka i jakaś forma kawiarni („Być może uruchomienie tam łazienek i jakiejś formy kawiarni zapobiegłoby spożywaniu alkoholu w dowolnym miejscu i przez wszystkich na plaży.“).

W grudniu 2018 roku dyrektor OSiR Mokotów Krzysztof Rosiński dzielił się z naszą redakcją planami uruchomienia w budynku kawiarni, a operatora miał wyłonić osobny konkurs („Jeśli zdecydowalibyśmy uruchomić budynek WOPR-u przed całą resztą, to kawiarnia mogłaby zacząć działać jeszcze w 2019 roku“). Wraz z nastaniem pandemii COVID-19 i kryzysem w przychodach miasta OSiR wycofał się jednak z wielkich planów inwestycyjnych.

Nadzieja na kawiarnię odżyła wraz z nowym rozdaniem budżetu obywatelskiego. W 2020 roku autor projektu Marek Maliszewski zaproponował w uzgodnieniu z OSiR Mokotów pełną modernizację budynku, w którym w miejscu kilku małych salek miała powstać kawiarnia i magazyn sprzętu sportowego. Kolejny projekt Maliszewskiego, z 2022 roku, zatytułowany „Dalsza modernizacja tzw. »woprówki« nad Jeziorkiem Czerniakowskim“, zakładał przebudowę parteru na klubokawiarnię. Minimalny program użytkowy obejmował m.in. otwartą salę do konsumpcji i prowadzenia zajęć, bufet, zaplecze gastronomiczne i toalety.

Projekt z 2022 roku nie zdobył dość głosów, by przejść do realizacji, za to jego zmodyfikowana wersja z 2023 roku („Jeziorko Czerniakowskie – wspólnie zadbajmy o jego otoczenie“) wygrała głosowanie i została wykonana. Zwycięski projekt nie przewidywał już jednak kawiarni, a jedynie budynek z „pomieszczeniami służącymi do organizacji spotkań lokalnej społeczności i prowadzenia zajęć dydaktycznych“ (pod nazwą Centrum Edukacyjno-Rekreacyjne). Otwarciu wyremontowanego budynku towarzyszyły obawy, że obiekt jest za mały i leży zbyt na uboczu, by utrzymać się z samego organizowania spotkań.

Po blisko dwóch latach działania budynku widać, że sala jest wykorzystywana przez niewielką część dostępnego czasu. W styczniu 2026 roku zajęcia wpisane do publicznego grafiku zajmowały 15 proc. dostępnego czasu (11 z 72 godzin tygodniowo), w maju 2026 roku 25 proc. (18 z 72 godzin), a w listopadzie 28 proc. (20 z 72 godzin). Mimo wzrostu obłożenia przez większość czasu, czyli ponad 70 proc., w budynku nie ma zajęć.

Zwolennicy kawiarni wskazują, że sala konferencyjna nie potrzebuje tarasu do swojej pracy, a wejście na taras prowadzi tylko przez nią. Redakcja Sadyba24 zapytała więc administratora budynku, czy taras zapowiada zmianę jego przeznaczenia na kawiarnię. Dyrektor Krzysztof Rosiński odpowiedział: „OSiR Mokotów nie planuje zmieniać funkcji budynku“.

Obserwacja przyrody: taras i wieża

Chętni do podziwiania panoramy rezerwatu i obserwacji rzadkich gatunków zwierząt muszą na razie zapisać się na zajęcia odbywające się w budynku przy Jeziornej 4. Centrum nie ma jednak własnej strony internetowej ani profilu w mediach społecznościowych z kontaktami do organizatorów, pozostaje tylko szkicowy grafik zajęć, który publikuje OSiR Mokotów na swojej stronie. Zainteresowani mieszkańcy mogą także zorganizować własne zajęcia w budynku.

Możliwości obserwacji przyrody mogą się w przyszłości poszerzyć. W planie miejscowym dla okolic Jeziorka Czerniakowskiego, który Rada Warszawy uchwaliła na sesji 15 października 2026 roku, dopuszczono budowę specjalnej wieży widokowej. Może ona powstać na północnym brzegu zbiornika, tam gdzie gniazduje najwięcej rzadkich i zagrożonych gatunków ptaków. Na razie jednak, w przeciwieństwie do tarasu przy Jeziornej 4, to jedynie teoretyczna możliwość, bez planu i terminu realizacji.