Rzeźba lokomotywy na rogu Okrężnej i Powsińskiej, ustawiona w obecnym miejscu w 2009 roku, długo była najbardziej widocznym śladem po kolejce wilanowskiej, która dowoziła mieszkańców Sadyby i Wilanowa do centrum Warszawy. Zrobiona ze złomu w 2005 roku przez Jarosława Urbańskiego, jest dziś nieformalnym symbolem osiedla, choć wymaga konserwacji, a nikt nie potrafi wskazać jej właściciela.

Ale temat wąskotorówek się odradza. 12 września dzielnica Wilanów otworzyła gruntownie wyremontowany po latach bezczynności budynek dawnej stacji, który przejął ośrodek kultury, a teraz słychać o dwóch kolejnych działaniach, które przywracają wąskotorówki do obiegu: zakupie zabytkowej stacji w Gołkowie przez gminę Piaseczno i planie modernizacji linii Piaseczno–Grójec.

Stacja w Wilanowie znów żyje

Budynek przy ul. Kostki Potockiego 31, według popularnych opracowań wzniesiony w latach 1922–1924, to jedna z trzech ostatnich pozostałości kolejki wilanowskiej, obok sadybiańskiej lokomotywy i dworca w Klarysewie. Linię otwarto w 1892 roku, odcinek Belweder–Wilanów zamknięto w 1957 roku, a całą trasę zlikwidowano do 1971 roku. Stacja przetrwała, przez lata mieściła pocztę, a po generalnym remoncie, na który dzielnica przeznaczyła ok. 7 mln zł, wróciła do mieszkańców.

Podczas Dni Wilanowa 12 września można ją było zwiedzać z przewodnikiem, a wieczorem odbył się koncert muzyki filmowej i iluminacja budynku. W środku otworzyły się Stacja Wilanów Cafe oraz filia wilanowskiego domu kultury. Od 15 października odbywa się tu cykl wykładów o wspólnej historii Sadyby i Wilanowa, a kolejne spotkania zaplanowano na 19 listopada i 10 grudnia o 17.00, przy wolnym wstępie.

Gołków: podobne zadanie na drugiej linii

Podobne zadanie podjęła gmina Piaseczno, tym razem na drugiej z historycznych wąskotorówek wyjeżdżających z Warszawy, Grójeckiej Kolei Dojazdowej. Tu trzeba było się bardziej postarać: budynek dawnego dworca w Gołkowie nie należał do samorządu, więc gmina musiała stanąć do przetargu. Wygrała go, licytując użytkowanie wieczyste czterech działek przy ul. Kordiana, na jednej z nich stoi zabytkowy budynek stacji. Cena wywoławcza wynosiła 950 tys. zł netto. – To otwiera nam możliwość zadbania o kolejny zabytek, tym razem ściśle związany z historią kolei wąskotorowej – mówi burmistrz Daniel Putkiewicz.

Gmina chce wyremontować budynek i przeznaczyć go na cele publiczne, najpewniej na bibliotekę i miejsce aktywności lokalnej. Transakcja nie jest jednak sfinalizowana: czekają ją formalności po stronie PKP (poprzedniego właściciela), a prawo pierwokupu ma państwo.

Port Polska chce rozpędzić wąskotorówkę do 100 km/h

Ta sama linia Piaseczno–Grójec jest bohaterką drugiej wiadomości. Spółka Centralny Port Komunikacyjny chce przystosować 28-kilometrową trasę do współczesnych przewozów pasażerskich. Plany pozytywnie zaopiniował konserwator zabytków, a spółka złożyła już wniosek o decyzję środowiskową, którą chce uzyskać na przełomie 2027 i 2028 roku. Dopiero potem prace mogą wejść w fazę projektową i realizacyjną.

"Odbudowa linii wąskotorowej to szansa na konkurencyjne do transportu autobusowego i indywidualnego rozwiązania komunikacyjne, które połączą Grójec i wszystkie miejscowości na jej przebiegu z Warszawą" – opisuje Port Polska w komunikacie.

To nie jest nowa linia: prace mają toczyć się w istniejącym śladzie, a pociągi mają osiągać do 100 km/h przy zachowaniu historycznego i krajobrazowego charakteru trasy. Na tym tle zabawnie brzmi anegdota, którą w październiku podczas spaceru po Sadybie opowiadał Rafał Dąbrowiecki z „Butem po Wawie": dawna kolejka wilanowska jechała tak wolno, że motorniczy zabraniał pasażerom zrywania grzybów w trakcie jazdy.

Że ciuchcia nigdzie się nie spieszyła, potwierdzają przedwojenne dzieci z Sadyby. 104-letnia dziś Maria Mostowska wspomina, że wagoniki miały schodki, na których siadano, machając nogami, a dzieci wskakiwały do nich w trakcie jazdy i wyskakiwały z nich. – Taka była zabawa – mówi. Dziś o takiej swobodzie nie ma mowy: pociągi mają jeździć do 100 km/h, a na linii ma działać nowoczesny system sterowania ruchem.

Dziś linia jest atrakcją turystyczną: kursuje tylko w weekendy sezonu na odcinku Piaseczno–Tarczyn, zabytkowymi składami. Według wstępnych założeń pociągi mają obsługiwać 13 stacji i przystanków, m.in. w Piasecznie, Tarczynie, Lesznowoli i Grójcu, i jeździć w szczycie 6–8 razy na godzinę. Z Piaseczna Wiadukt do Warszawy Zachodniej miałoby się jechać około 24 minut, a do Warszawy Śródmieście około 30. W Tarczynie Wschodnim wąskotorówka ma się łączyć z linią Skierniewice–Łuków, co umożliwi przesiadkę w stronę nowego lotniska i Łodzi.

W samym Gołkowie spółka planuje bazę utrzymaniowo-taborową linii, więc pozostaje pytanie, jak jej plany połączą się z zamiarami gminy wobec dworca.