Rada Warszawy uchwaliła 15 października plan dla rejonu Jeziorka Czerniakowskiego. Na północnym krańcu rezerwatu, na terenach oznaczonych 4.1.Zn, 4.2.Zn i 4.3.Zn, ma powstać naturalny bufor dla rzadkich ptaków. Dziś stoją tam podupadłe altany, baraki i ślady obozowisk, ścieżką spacerują mieszkańcy, a hasające psy płoszą gniazdujące gatunki. Portal Sadyba24 zapytał Urząd Dzielnicy Mokotów i Zarząd Zieleni Warszawy (ZZW), kto te grunty dzierżawi i co z nimi zamierza zrobić. Przypuszczaliśmy, że aby oddać te tereny naturze, urzędy będą musiały najpierw poczekać kilka lat, aż skończą się umowy dzierżawy tamtejszych działek, a następnie zdecydować o nieprzedłużaniu tych umów na kolejny okres.

Plan chce dzikich brzegów i zakazuje nowej zabudowy

Na terenach 4.1.Zn–4.3.Zn plan ustala zieleń naturalną ze 100 proc. powierzchni biologicznie czynnej. To teren bez betonu, asfaltu i innych utwardzeń. Roślinność ma pochodzić z gatunków rodzimych.

Lista dozwolonych obiektów jest krótka. Plan dopuszcza urządzenia wodne zasilające jeziorko, na przykład muldy i rowy. Na terenie 4.1.Zn pozwala zachować pozostałości lodowni i przystosować je do celów edukacyjnych. Na terenie 4.3.Zn przewiduje natomiast wieżę widokową. Nie wyznacza żadnych linii zabudowy ani wskaźników zabudowy. Słowem, żadnej nowej zabudowy.

Jednocześnie plan dopuszcza remonty, odbudowę i dotychczasowe użytkowanie

Ogólne zapisy planu – dotyczące wszystkich działek na terenie planu, w tym na północy – dopuszczają jednak przebudowę, remont i bieżącą konserwację istniejących obiektów. Dla budynków, które nie spełniają norm planu, pozwalają nawet na odtworzenie. Do czasu realizacji zagospodarowania zgodnego z planem plan dopuszcza też dotychczasowy sposób użytkowania terenu.

Żaden z tych zapisów nie różnicuje sytuacji działki ze względu na umowę dzierżawy lub pozwolenie na budowę. Wspomina tylko o obiektach, które istnieją. Z punktu widzenia planu nie ma więc znaczenia, czy altana stoi na działce wydzierżawionej, czy zajętej bez umowy. Plan nie ustala też terminu, do którego obecne zagospodarowanie musi zniknąć. Nie nakazuje rozbiórki ani wysiedlenia.

To nie znaczy, że żaden budynek nie może zniknąć. Plan nie zastępuje innych przepisów. Właściciel gruntów może zakończyć korzystanie z działki, a nadzór budowlany może ścigać samowolę. Plan jednak do niczego ich nie zmusza. Te procedury urzędy muszą uruchomić same.

Urzędy potwierdzają istnienie tylko jednej umowy

Jak długo trzeba będzie czekać za zakończenie umów dzierżawy, aż będzie można przystąpić do usuwania baraków? Odpowiedź zaskakuje – nie trzeba czekać, bo umów dzierżawy prawie nie ma.

Urząd Dzielnicy Mokotów nie dzierżawi żadnej z interesujących nas działek. Rzecznik Tomasz Keller wyjaśnia, że te grunty należą do Zarządu Zieleni Warszawy. Dzielnica ma tylko niewielką działkę nr 9 w obrębie 10503, bez żadnej dzierżawy.

ZZW podaje z kolei, że na terenach 4.1.Zn, 4.2.Zn i 4.3.Zn ma podpisaną dosłownie jedną umowę. Obejmuje ona część dwóch działek ewidencyjnych.

Dzierżawa ZZW wygasa 31 grudnia 2028 r., czyli dwa lata po wejściu planu w życie. ZZW nie mówi, co zamierza zrobić z dwoma działkami, których dotyczy umowa. Nawet jednak jeśli Zarząd Zieleni przedłuży tą jedną umowę dzierżawy, to i tak nie zmieni to znacząco sytuacji, bo dotyczy niewielkiego fragmentu terenu.

Zdjęcia z lotu ptaka pokazują większy problem

Problem nie leży więc w przedłużaniu lub nieprzedłużaniu umów dzierżawy dla działek wokół północnych brzegów Jeziorka Czerniakowskiego. Bo taka umowa jest tylko jedna. Problem leży w tym, co widać z lotu ptaka. Jak pokazuje ortofotomapa, na północnych brzegach stoi wiele zabudowanych działek. Część wygląda jak zaniedbane altany. Inne przypominają baraki lub prowizoryczne obozowiska. Takie miejsca mogą płoszyć ptaki i zanieczyszczać wodę śmieciami i ściekami bytowymi.

Skoro umów dzierżawy praktycznie na północy nie ma, to zapewne działki te zajmowane są bez umowy. To wysoce prawdopodobne, bo do miasta należy blisko 90 proc. obszaru planu. (Resztą dysponują Skarb Państwa i osoby prywatne.) A skoro tak, to miasto ma pełne prawo, by zrobić z tymi gruntami porządek i doprowadzić je do stanu, który postuluje plan.

Plan nie ma ani terminu, ani pieniędzy

Miasto – a konkretnie Zarząd Zieleni, który opiekuje się terenem rezerwatu Jeziorka Czerniakowskiego – ma prawo i wolną rękę, by działać. Problem w tym, że plan dał miastu narzędzie, ale nie nałożył na nie obowiązku. Jeśli Zarząd Zieleni nie zdecyduje o sprzątaniu i likwidacji naniesień, rezerwat dalej będzie graniczył z altanami, barakami i obozowiskami.

Dokumenty towarzyszące planowi nie dają nadziei na to, że działania nastąpią szybko. Uzasadnienie uchwały o uchwaleniu planu miejscowego przyznaje, że realizacja ustaleń planu jest procesem wieloletnim o nieokreślonym horyzoncie czasowym. Załącznik o finansowaniu mówi tylko, że inwestycje miasta opłaci budżet i fundusze zewnętrzne. Nie podaje terminów ani kwot.

Rada Dzielnicy Mokotów odnotowuje, że w dzielnicowym załączniku do budżetu na 2026 r. i w Wieloletniej Prognozie Finansowej nie ma środków na skutki uchwalenia planu. Skarbnik miasta ostrzega z kolei, że plan może wywołać roszczenia właścicieli, którym uniemożliwi dotychczasowe wykorzystanie gruntów.

Dużo zależy więc od presji, którą na miasto mogą nałożyć mieszkańcy i organizacje przyrodnicze. Kiedy i za jakie pieniądze miasto uporządkuje teren? Kiedy i jak ograniczy wizyty ludzi i czworonogów? Dopóki urzędy nie odpowiedzą, zapis o 100 proc. dzikiej zieleni (by ochronić rzadkie gatunki ptaków) pozostanie tylko zapisem na mapie.