Pojedyncze latarnie gazowe zdarzają się w Polsce tu i ówdzie, ale całe kwartały ulic oświetlone ich ciepłym, cytrynowym światłem to już rzadkość. Pod tym względem stara Sadyba jest absolutnym liderem i wyjątkiem w skali kraju, wyprzedzając Agrykolę w Warszawie, Bielany i Ostrów Tumski we Wrocławiu. Jak ustaliliśmy w październiku 2022 roku, na Sadybie działało 121 latarni gazowych, najwięcej w całym kraju.

Jeszcze dekadę temu zapalał je i gasił latarnik, pan Henryk Chrupek, ten sam, który zapalał i gasił pozostałe tradycyjne latarnie gazowe w Warszawie: na Agrykoli i na Woli. Dziś na Sadybie robi to elektroniczny czujnik zmierzchowy.

Szlak stworzony przez lokalnych społeczników

Latarnie mają swój osobny szlak, z drogowskazami i tablicami edukacyjnymi zawieszonymi na płotach. Szlak sygnuje Towarzystwo Społeczno-Kulturalne Miasto-Ogród Sadyba, a pomysłodawcą i autorem kilkudziesięciu tablic edukacyjnych umieszczonych na ogrodzeniach prywatnych posesji jest obecny redaktor naczelny portalu Sadyba24.pl, Andrzej Łokaj. Oficjalne otwarcie szlaku nastąpiło w 2011 roku.

Tablice na płotach wyjaśniają wiele, ale różnicę między latarnią gazową a elektryczną, która tylko ją udaje, najlepiej zobaczyć na własne oczy. Na ulicy Truskawieckiej świecą elektryczne LED-y o białym świetle, a kilkadziesiąt metrów dalej, na Orężnej, płonie gaz i światło jest cytrynowe. Romantyczny klimat tej ulicy znają też widzowie serialu „Powrót" na Netfliksie, który kręcono w dużej mierze właśnie na Orężnej. Najlepiej jednak przekonać się osobiście, wieczorem.

Co usłyszymy podczas spaceru?

Spacer poprowadzi Jakub Paradowski, przewodnik PTTK. Tematyka będzie jednak znacznie szersza niż same latarnie gazowe. Są one raczej pretekstem do tego, by wieczorem przejść się po starej Sadybie i opowiedzieć o jej historii, architekturze i codziennym życiu. Latarnie dotarły do Warszawy w 1856 roku, a na Sadybę w latach 30. XX wieku. Projekt odnawiania i uzupełniania brakujących latarni ruszył z inicjatywy Towarzystwa Miasto Ogród Sadyba w 2008 roku i był kontynuowany przez kolejnych kilkanaście lat.

Uczestnicy spaceru dowiedzą się między innymi, gdzie tak naprawdę jesteśmy: na Sadybie czy na Czerniakowie. Poznają też ideę miasta-ogrodu i dowiedzą się, jak zrealizowano ją właśnie tutaj. Przewodnik opowie, gdzie stoją najciekawsze budynki i jakie historie kryją ich mury, a także jak zmieniał się ten teren i jak korzystają z niego dziś mieszkańcy. Nie zabraknie też opowieści o kolejce wilanowskiej: kiedy i którędy jeździła oraz dlaczego już jej nie ma. To tylko część tematów, bo będą też ciekawostki i mniej oczywiste historie o Sadybie.

Informacje praktyczne

Spacer odbędzie się w niedzielę, 8 listopada 2026, o godz. 17:00. Start przewidziano na ul. Jodłowej, na rogu ze św. Bonifacego, a zakończenie na ul. Jana III Sobieskiego, przy Truskawieckiej.

Spacer jest otwarty, bez zapisów i biletów. Na zakończenie przewodnik zbiera dobrowolną zrzutkę, gotówką lub BLIK-iem. Po spacerze można też otrzymać pamiątkową drewnianą monetę.