W latach 20. i 30. XX wieku, gdy powstawało osiedle zwane dziś starą Sadybą, fosa wokół Fortu IX im. gen. Henryka Dąbrowskiego przy Powsińskiej była wypełniona wodą aż po brzegi. Na zdjęciach z epoki przypomina jezioro, którego tafla dochodzi do skarp. Dziś ten sam zbiornik wygląda zupełnie inaczej. Woda – szczególnie po wschodniej stronie, wokół Parku Szczubełka - zajmuje tylko część niecki, a na odsłoniętym dnie pojawiła się roślinność. Fosa nie ma zewnętrznego zasilania. Według Zarządu Zieleni m.st. Warszawy los zbiornika zależy od opadów i poziomu wód gruntowych, a tych od dawna brakuje.

Deszczówka miała pomóc fosie. Od czerwca nie było jednak spotkania

W czerwcu rzeczniczka Zarządu Zieleni Karolina Kwiecień-Łukaszewska mówiła portalowi Sadyba24, że rozwiązania należy szukać w najbliższym otoczeniu zbiornika. ZZW chciał zatrzymywać wodę opadową w miejscu jej powstawania i sprawdzić możliwość skierowania do fosy części wody prowadzonej kanalizacją deszczową. Zarząd zapowiadał wówczas nawiązanie współpracy z administratorami tej kanalizacji.

Była to alternatywa wobec koncepcji opracowanej jeszcze w 2008 roku, zakładającej m.in. uszczelnienie niecki fosy i zasilanie zbiornika wodami podziemnymi. ZZW zdecydowanie odrzucił to rozwiązanie. Według Zarządu nie ma dokumentów potwierdzających, że zapewniłoby ono stały poziom wody, a szacowany już w 2008 roku koszt jest po prostu zbyt wysoki - wynosił co najmniej 8–12 mln zł. ZZW nie chce też uszczelniać fosy ani budować ujęć wód podziemnych.

Po ponad czterech miesiącach portal Sadyba24 ponownie zapytał Zarząd Zieleni, co stało się z czerwcową zapowiedzią.

– Od poprzedniej odpowiedzi status sprawy nie uległ zmianie. W tym temacie nie odbyło się jeszcze dodatkowe spotkanie – informuje rzeczniczka urzędu.

ZZW zapewnia jednak, że z pomysłu nie rezygnuje.

– Jesteśmy otwarci na wszelkie rozwiązania związane z zasilaniem zbiornika oraz współpracę z administratorem budynków mieszkalnych wielorodzinnych przy ul. Morszyńskiej 1, 3, 5 i 7 oraz administratorami i zarządcami sieci kanalizacji deszczowej – mówi Karolina Kwiecień-Łukaszewska.

Żeby deszczówka popłynęła do fosy, potrzebna jest przebudowa systemu

Samo skierowanie deszczówki do fosy nie zależy jednak wyłącznie od Zarządu Zieleni. ZZW może określić warunki odprowadzania wód do zbiornika, ale dostosowanie lub przebudowa kanalizacji deszczowej oraz systemów odprowadzających wodę z prywatnych działek nie należą do jego kompetencji.

Podstawa do takiego rozwiązania już istnieje. Jak wskazuje ZZW, miejscowy plan Miasto-Ogród Sadyba część I z 2014 roku przewiduje sposób zagospodarowania wód opadowych i roztopowych, a Fosa Morszyńska została w nim wskazana jako potencjalny odbiornik takich wód.

To zarządca sieci musiałby jednak stworzyć uzupełniający system odbioru i retencji deszczówki albo przebudować kanalizację. Woda przed odprowadzeniem jej do fosy musiałaby dodatkowo zostać podczyszczona w separatorach z substancji ropopochodnych i zawiesiny.

Jest jeszcze jedno ograniczenie. ZZW chciałby przyjmować taką wodę jedynie od wiosny do jesieni. Zimą, ze względu na sól trafiającą do kanalizacji z ulic, Zarząd nie chce kierować deszczówki do fosy.

ZZW chce zwrócić się do MPWiK. Nie wiadomo jeszcze kiedy

Kolejnym krokiem ma być wystąpienie do MPWiK i dzielnicy. Najpierw Zarząd Zieleni chce jednak zebrać dokumentację dotyczącą wszystkich wysychających zbiorników pozostających pod jego opieką. Fosa Morszyńska nie ma być więc traktowana oddzielnie, lecz jako jeden z obiektów dotkniętych suszą hydrologiczną i hydrogeologiczną.

– Nasza jednostka, po skompletowaniu dokumentów dotyczących problemów wysychania zbiorników będących w naszym zarządzaniu i administrowaniu, wystąpi do MPWiK oraz Dzielnicy w tej sprawie – zapowiada Karolina Kwiecień-Łukaszewska.

ZZW nie podał jednak, kiedy dokumentacja zostanie skompletowana ani kiedy pismo trafi do MPWiK i dzielnicy. Oznacza to, że czerwcowy pomysł na doprowadzenie deszczówki do fosy pozostaje aktualny, ale nie wszedł jeszcze w fazę uzgodnień z podmiotami, od których zależałaby jego realizacja.

Jest drugi problem: co zrobić z wodą, która jeszcze została

Równolegle pojawiła się propozycja dotycząca nie ilości, lecz jakości wody znajdującej się już w fosie.

15 października warszawska radna Melania Łuczak (Miasto Jest Nasze) skierowała do prezydenta Rafała Trzaskowskiego interpelację w sprawie zastosowania w zbiorniku mikropęcherzykowego napowietrzania wody. Radna zwróciła się również o „podkręcenie hakowania trzcin” po wschodniej stronie fosy.

Nie jest to rozwiązanie proponowane w kontrze do planów ZZW. Z treści interpelacji wynika, że możliwość zastosowania tej technologii była omawiana podczas posiedzenia Komisji Ochrony Środowiska Rady Dzielnicy Mokotów właśnie z przedstawicielami Zarządu Zieleni. Posiedzenie Komisji poświęcone stanowi wód w szczególnie cennych zbiornikach na terenie dzielnicy Mokotów miało miejsce 7 października tego roku.

Jak napisała radna, z informacji przekazanych komisji przez ZZW wynika, że zastosowanie tej metody „jest wykonalne i może poprawić stan wód w fosie”. Melania Łuczak wskazała również, że jest to jeden z tych zbiorników, na których tego rodzaju zabiegi wykonuje się rzadko.

Taką metodę ZZW stosuje już w dwóch warszawskich stawach

Nie byłby to eksperyment przeprowadzany po raz pierwszy. Z interpelacji Melanii Łuczak wynika, że Zarząd Zieleni stosuje już mikropęcherzykowe napowietrzanie w Stawie Służewieckim oraz Stawie Morskie Oko.

Metoda polega na wprowadzaniu do wody bardzo małych pęcherzyków powietrza, których zadaniem jest zwiększenie ilości rozpuszczonego tlenu w całym słupie wody. W interpelacji technologia została opisana jako polska i innowacyjna. Według przedstawionych w dokumencie danych mikropęcherzyki pozwalają rozpuścić w wodzie dziesięciokrotnie więcej tlenu niż technologia drobnopęcherzykowa. Zużycie energii określono na 0,5 kWh na jeden dyfuzor.

Dwa kierunki działań, oba na razie bez dat

W porównaniu z sytuacją opisywaną przez Sadybę24 w czerwcu zmieniło się to, że do planu zasilenia fosy deszczówką doszedł drugi pomysł dotyczący poprawy jakości pozostałej w niej wody. Na dziś żadne z rozwiązań nie ma podanego terminu realizacji. Pierwsze nadal czeka na rozmowy z zarządcami kanalizacji, drugie na decyzję miasta.