Premier Donald Tusk ostrzegł w Sejmie 17 września, że trzeba się spodziewać hybrydowych uderzeń rosyjskimi dronami i rakietami na państwa wspierające Ukrainę, w tym Polskę. Zastrzegł jednocześnie, że nic nie wskazuje na zagrożenie inwazją. Tego samego dnia, według relacji mediów, po rosyjskim ataku na zachodnią Ukrainę przy polskiej granicy poderwano polskie lotnictwo, a mieszkańcy województw lubelskiego i podkarpackiego dostali alerty. Podobne incydenty przy polskiej granicy zdarzają się prawie codziennie.

Miejski radny Damian Kowalczyk (PiS) sprawdził niedawno, czy w razie realizacji takich scenariuszy warszawiacy mają gdzie się schronić. W maju usłyszał od urzędu miasta, że w stolicy nie ma obiektów formalnie uznanych za schrony. Po kilku miesiącach zapytał ponownie: na jakim etapie jest identyfikacja i weryfikacja obiektów, ile ich sprawdzono, gdzie miasto zamierza budować nowe i jak daleko od domu ma być schron.

Żaden obiekt jeszcze nie zdał egzaminu

Jak podaje w odpowiedzi zastępca prezydenta Warszawy, Tomasz Mencina, dotąd wystawiono 260 zleceń sprawdzenia budynków lub ich części. Zgodnie z ustawą robią to Państwowa Straż Pożarna i Powiatowy Inspektorat Nadzoru Budowlanego. Do czasu odpowiedzi wpłynęło 169 opinii z obu instytucji. Wynik tych sprawdzeń zastępca prezydenta opisuje tak: „Żaden z obiektów poddanych sprawdzeniu w chwili obecnej nie spełnia wymagań” z rozporządzeń MSWiA z lutego i lipca 2025 r. Dotyczą one budowli ochronnych oraz miejsc doraźnego schronienia.

Taki wynik nie musi oznaczać niedbalstwa. Wymagania są nowe i ostre, a większość istniejących budynków powstawała w czasach, gdy nikt nie myślał o takich standardach. Ratusz podkreśla, że proces identyfikacji i weryfikacji „ma charakter ciągły”, a prowadzony jest wspólnie z Komendą Miejską PSP i nadzorem budowlanym. Zapowiada też, że „konieczne jest wykonanie dodatkowych analiz i ekspertyz technicznych”, a ten proces już się rozpoczął.

To warto zestawić z danymi z aplikacji „Schrony”, które przytaczało Money.pl. Według niej w Warszawie jest ponad 200 schronów, ok. 1300 ukryć i ponad 16 tys. miejsc doraźnego schronienia. Ratusz przyznawał jednak, że to określenia nieformalne, a faktyczny status obiektów potwierdzi dopiero audyt. Obecne wyniki są więc raczej uporządkowaniem stanu faktycznego niż nagłą złą wiadomością.

Pierwsze 28 budowli i kryterium 500 metrów

Jest też konkretny postęp. Jak wynika z odpowiedzi wiceprezydenta Menciny, w pierwszym etapie prezydent wyznaczył zarządzeniem 28 budowli ochronnych, które „po przebudowie lub remoncie będą pełnić funkcje budowli ochronnych”. Ich łączna planowana pojemność to 13 478 osób. To dopiero początek, bo skala potrzeb jest dużo większa. Według analizy firmy Holdfort, na którą powoływała się TVP Warszawa, stolica potrzebuje 1065 budowli ochronnych. Jest to jednak szacunek zewnętrznej firmy, a nie urzędowy cel miasta.

Zastępca prezydenta wyjaśnia, że nowe budowle będą powstawać m.in. w szkołach, uczelniach, siedzibach urzędów i szpitalach. Kryteria lokalizacji to także gęstość zaludnienia i odległość od istniejących obiektów zbiorowej ochrony. Takie podejście jest racjonalne ekonomicznie, bo wbudowanie schronu w nowy budynek jest zwykle tańsze niż późniejsza adaptacja. Ma też swoją cenę: rozmieszczenie obiektów będzie zależało od harmonogramu inwestycji, a nie wyłącznie od mapy potrzeb. Sam radny podkreślał w interpelacji, że kluczowa jest „nie tylko sama liczba takich obiektów, ale również ich właściwe rozmieszczenie”.

Radny Kowalczyk pytał o czas dojścia do schronu. Zastępca prezydenta Mencina odpowiada, że ustawa i akty wykonawcze nie określają takiej kategorii. Zgodnie z ustawą w granicach miasta odległość od budowli ochronnej do miejsca przebywania ludności nie może przekraczać 500 m. To jasny, mierzalny standard, według którego można będzie planować kolejne lokalizacje.

Miasto sprawdza kolejne budynki

Marcowe zarządzenie nie zamknęło jednak procesu. Poszczególne jednostki miasta zaczęły zlecać kolejne analizy techniczne i ekspertyzy, których celem jest sprawdzenie, czy istniejące budynki lub ich części można wykorzystać jako miejsca doraźnego schronienia. Jednym z większych takich postępowań jest zamówienie Warszawskiego Centrum Pomocy Rodzinie na 19 analiz. Oceniane są m.in. obiekty przy al. Zjednoczenia 34, Targowej 81, al. Wilanowskiej 257, Przedwiośnia 1, Wysockiego 7, Elekcyjnej 6, Korotyńskiego 10, Sterniczej 125, Tułowickiej 3, Arabskiej 3, Bachusa 7, Bohaterów 46/48, Parkowej 7a, Dickensa 25, Kawęczyńskiej 4b, Wójtowskiej 13, Jaktorowskiej 6, Łukowskiej 25 oraz 6 Sierpnia 1/5. Dokumentacja zamówienia mówi wprost o sprawdzeniu możliwości utworzenia w tych budynkach lub ich częściach miejsc doraźnego schronienia.

Podobne działania prowadzą dzielnice. We wrześniu Wilanów zlecił wykonanie ekspertyz dla istniejących budowli ochronnych oraz obiektów planowanych jako MDS w budynkach użyteczności publicznej. Na Woli przygotowywana jest dokumentacja projektowo-kosztorysowa dla modernizacji istniejącej budowli ochronnej w Zespole Szkół nr 36 przy ul. Kasprzaka 19/21, tak aby uzyskała kategorię U-1. Z kolei Białołęka zleciła przygotowanie programu funkcjonalno-użytkowego dla inwestycji obejmującej budowę nowej budowli ochronnej U-1 przy Szkole Podstawowej przy ul. Podróżniczej 11.

Nie oznacza to jednak, że wszystkie te adresy są już oficjalnie wyznaczonymi obiektami ochronnymi. Na tym etapie są to przede wszystkim budynki wskazane do oceny, ekspertyzy albo przygotowania inwestycji. Dopiero wynik tych prac może przesądzić, czy konkretny obiekt spełnia wymagania i zostanie formalnie wykorzystany jako miejsce doraźnego schronienia lub budowla ochronna. Innymi słowy, marcowe 28 obiektów to formalnie wyznaczony początek systemu, natomiast kolejne lokalizacje są na razie jego zapleczem do sprawdzenia i potencjalnego rozszerzenia.

Czego jeszcze nie wiadomo

Część pytań radnego pozostała bez liczbowej odpowiedzi. Na pytanie o liczbę nowych budowli w latach 2026–2030, ich dzielnice i pojemność zastępca prezydenta odpowiada, że będzie ona „zależała od liczby inwestycji budowlanych (publicznych i niepublicznych)”, w których przepisy nakazują zapewnić schron lub ukrycie. Nie podano też łącznej liczby miejsc doraźnego schronienia ani ich pojemności, zapewne dlatego, że weryfikacja jeszcze trwa.

A co z Sadybą?

Dane o obiektach ochronnych, z których będą mogli korzystać mieszkańcy miasta, podawane są w aplikacjach. Wraz z postępem weryfikacji w terenie i zmianą kryteriów oceny liczba tych obiektów w aplikacjach się zmienia. Widać to dobrze na przykładzie starej Sadyby.

W zestawieniu obiektów ochronnych z listopada 2025 r., opartym na danych z aplikacji „Schrony”, naliczyliśmy dla starej Sadyby trzy ukrycia: w Szkole Podstawowej nr 115 przy Okrężnej 80 (180 osób) oraz w blokach przy Klarysewskiej 60 (114 osób) i Klarysewskiej 59 (121 osób), łącznie dla 415 osób. Do tego doszło 36 miejsc doraźnego schronienia, 16 po stronie wschodniej i 20 po zachodniej, które mogły pomieścić łącznie 10 753 osoby (4051 i 6702). Schronów w rozumieniu przepisów nie było ani jednego.

W grudniu 2025 r. mapę „Schrony” zastąpiła rządowa aplikacja „Gdzie się ukryć”. „Schrony” powstały na danych zebranych na przełomie 2022 i 2023 r. Nowa aplikacja opiera się na danych, których zbieranie rozpoczęto w 2025 r. Dla starej Sadyby aplikacja „Gdzie się ukryć” wskazała już tylko pięć miejsc: szkołę przy Okrężnej 80 oraz garaże w budynkach przy Orężnej 3, Powsińskiej 23, Żegiestowskiej 26A i Buskiej 15. Nie było w niej m.in. osiedla Sadyba Park przy Rembowskiego 9 (w „Schronach” oznaczonego jako miejsce doraźnego schronienia na 2000 osób) ani garażu pod centrum handlowym Sadyba Best Mall.

W marcu 2026 r. pojawiło się pierwsze formalne rozstrzygnięcie. Prezydent Warszawy podpisał 18 marca zarządzenie nr 497/2026, które wyznaczyło 28 budowli ochronnych na terenie miasta. Jedynym adresem na Sadybie została Szkoła Podstawowa nr 115 przy Okrężnej 80. To ten sam budynek, który w mapie „Schrony” figurował jako ukrycie. Nowy status oznacza dla szkoły obowiązki zarządcy: kontrolę stanu technicznego, drożne drogi ewakuacyjne i udostępnienie obiektu mieszkańcom na polecenie prezydenta.

***

Liczby w aplikacjach rosną i maleją, a pierwsze formalnie uznane obiekty dopiero czekają na remont. Jednocześnie miasto sprawdza kolejne budynki, przygotowuje ekspertyzy i planuje nowe inwestycje. System ochrony ludności w Warszawie jest więc dopiero budowany -  a jego ostateczny kształt będzie zależał od wyników tych ocen i kolejnych decyzji miasta.