Tuż przed weekendem Samorządowe Kolegium Odwoławcze po raz drugi uchyliło decyzję środowiskową dla nowego bloku gazowego w Elektrociepłowni Siekierki. To jeszcze nie pozwolenie na budowę, lecz jeden z wcześniejszych etapów procedury. Z inwestycją wiąże się jednak druga, równie ważna rozgrywka: jaki system chłodzenia ma zasilać przyszły blok i ile wody z Wisły może na ten cel pójść.

Organizacja ekologiczna, która od dwóch lat skutecznie blokuje inwestycję, nie kwestionuje samego pomysłu budowy bloku gazowego. Pyta o coś węższego, choć równie ważnego: czy musi on korzystać z obecnego, otwartego systemu chłodzenia, czyli poboru wody wprost z Wisły i odprowadzania jej z powrotem podgrzanej, czy da się zastosować rozwiązanie mniej wodochłonne.

Ten spór rodzi pytanie o pobliski rezerwat przyrody. Czy ostateczny system chłodzenia, zatwierdzony po batalii prawnej, pomoże, czy zaszkodzi w skierowaniu części wody z elektrociepłowni do Jeziorka? Próbujemy odpowiedzieć.

Co dokładnie orzekło SKO

W grudniu 2024 r. prezydent Warszawy wydał pozytywną decyzję środowiskową dla nowego bloku gazowo-parowego o mocy 500 MW, który planuje Orlen Termika. Odwołało się od niej Towarzystwo na rzecz Ziemi. W maju 2025 r. SKO decyzję uchyliło i nakazało m.in. zbadanie skumulowanego wpływu inwestycji na Wisłę oraz możliwości zmiany systemu chłodzenia na mniej wodochłonny. Orlen Termika uzyskała nową decyzję w listopadzie 2025 r. Ekolodzy zaskarżyli ją niemal natychmiast, a 25 września 2026 r. SKO uchyliło ją po raz drugi.

Tym razem podstawa uchylenia była raczej proceduralna niż środowiskowa. Towarzystwo na rzecz Ziemi przekonywało, że sprawą powinien zająć się Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska, a nie prezydent miasta, i to łącznie z gazociągiem towarzyszącym inwestycji. Kwestia chłodzenia, którą SKO podniosło w 2025 r., pozostaje więc nierozstrzygnięta. Orlen Termika zapowiedziała analizę rozstrzygnięcia, zanim zdecyduje o dalszych krokach prawnych.

Skąd pomysł na wodę dla Jeziorka Czerniakowskiego

Kilkaset metrów od elektrociepłowni leży rezerwat Jeziorko Czerniakowskie. Od 1922 r. zbiornik stracił połowę objętości i nadal szybko płytnieje. Miasto szuka więc źródeł wody, a wśród branych pod uwagę regularnie pojawia się pobliska elektrociepłownia. Na wrześniowym spotkaniu miejskiego zespołu ds. ochrony jeziorka ratusz przedstawił kilka wariantów: wodę z drenażu elektrociepłowni, bezpośrednie połączenie z Wisłą, przekierowanie Kanału Siekierkowskiego albo Potoku Służewieckiego. Żaden z nich nie ma jeszcze decyzji o realizacji. Przetarg na studium wykonalności, które oceni, ile wody da każdy wariant, ratusz planuje ogłosić w pierwszym lub drugim kwartale 2027 r., więc samo studium powstanie później.

Wariant z Siekierkami jest realny, ale ma swoje minusy. Woda po chłodzeniu instalacji ma inną temperaturę niż woda w zbiorniku, a nagła zmiana temperatury może zaszkodzić żyjącym tam roślinom i zwierzętom. Woda z głębszych warstw gruntu zawiera z kolei dużo związków żelaza. Są też duże plusy: zakład i zbiornik leżą obok siebie, elektrociepłownia ma infrastrukturę do przepompowywania wody, a w latach 80. energetycy używali jej do zasilania Jeziorka.

Czy spór o blok gazowy wyklucza Siekierki jako źródło wody dla Jeziorka?

Odpowiedź zależy od tego, jak potoczy się sprawa.

Spór administracyjny nie zagraża pomysłowi, dopóki ekolodzy nie przeforsują (słusznej czy nie) rezygnacji z obecnego modelu chłodzenia. Przed SKO toczy się bowiem sprawa nowego bloku gazowego, inwestycji, która jeszcze nie istnieje i której start odsuwa się z każdym kolejnym rozstrzygnięciem. 

Jest też drugi powód. W debacie łatwo pomylić dwa strumienie wody w tym zakładzie:

1. Woda chłodząca jest pobierana z Wisły do chłodzenia urządzeń i odprowadzana z powrotem do rzeki. Ten system jest przedmiotem sporu środowiskowego wokół bloku 500 MW. Po przejściu przez instalacje jest cieplejsza od wody w Jeziorku, co grozi jego roślinom i zwierzętom, dlatego trudno traktować ją jako realne źródło zasilania.

2. Woda z drenażu to głębokie wody gruntowe, które elektrociepłownia stale odpompowuje spod swojego terenu, by chronić stabilność fundamentów. Dotąd trafiały do Wisły.

To właśnie woda z drenażu od lat pojawia się jako jedna z najbardziej realnych opcji zasilenia Jeziorka. Już podczas seminarium naukowego w elektrociepłowni ustalono, że jednym z rozważanych źródeł będzie woda odsączana spod dna zakładu z głębokości 8 metrów. Po niedawnej zmianie przepisów wykorzystanie takich wód do zasilania zbiornika jak Jeziorko Czerniakowskie jest zgodne z prawem. Wśród wad wskazywano, że temperatura tej wody również nie zawsze odpowiada warunkom w zbiorniku: latem woda z leja depresyjnego po chłodzeniu zakładu bywa za zimna, zimą za ciepła. W okresach suszy sam zakład ogranicza pompowanie.

System drenażu jest częścią istniejącej infrastruktury i działa niezależnie od tego, czy nowy blok powstanie. Opóźnienie lub zaniechanie inwestycji nie zmienia więc dostępności tej wody.

Jest jednak scenariusz mniej korzystny dla pomysłu dodatkowego zasilania Jeziorka. Gdyby ekolodzy ostatecznie wymogli rezygnację z otwartego systemu chłodzenia na rzecz zamkniętego lub suchego, czyli chłodzenia powietrzem, zmieniłby się bilans wodny całego zakładu. Mniej wody krążyłoby przez instalacje chłodnicze, mniej wracałoby do Wisły. Drenaż i chłodzenie to technicznie odrębne obiegi, ale w jednym zakładzie i jednym bilansie wodnym. Żaden dokument, do którego dotarliśmy, nie wyjaśnia, jak taka zmiana wpłynęłaby na ilość lub jakość wody z drenażu. Gdyby bilans okazał się niekorzystny dla zakładu, jego właściciel mógłby być mniej skłonny oddawać wodę drenażową Jeziorku. ORLEN Termika jest spółką prawa handlowego należącą w 100 proc. do ORLEN S.A., a ORLEN S.A. pozostaje pod kontrolą Skarbu Państwa. Trudno dziś przesądzić, jak w takim układzie wyglądałyby możliwości działania miasta.

Osobna sprawa: rzeka podmywa własne ujęcie

Jest jeszcze trzeci wątek, formalnie niezwiązany ze sporem o blok 500 MW, ale dotyczący tego samego układu chłodzenia. Dno Wisły przy ujęciu wody chłodzącej EC Siekierki obniża się szybciej, niż zakładano. Między lutym 2020 r. a październikiem 2024 r. spadło o metr.

To problem praktyczny. Elektrociepłownia pobiera wodę pompami, które wymagają odpowiedniego poziomu wody nad wlotem. Im niżej dno i lustro wody, zwłaszcza w czasie suszy, tym trudniej o stabilny pobór, a erozja może osłabiać samą konstrukcję ujęcia. Bez pewnego chłodzenia zakład musiałby ograniczać produkcję ciepła i prądu. Dlatego Orlen Termika chce ustabilizować dno w rejonie ujęcia.

Warszawskie Biuro Ochrony Środowiska uznało, że przedsięwzięcie wymaga pełnej oceny oddziaływania na środowisko i uzgodnienia z RDOŚ. Decyzja ma zapaść do 22 grudnia 2026 r. Postępowanie toczy się własnym trybem i nie wpływa bezpośrednio na plany wobec Jeziorka. Pokazuje jednak, że obecny, otwarty system chłodzenia ma własne kłopoty, co może wzmacniać argumenty za rozważeniem rozwiązań mniej wodochłonnych.

Los pomysłu na zasilanie Jeziorka z Siekierek zależy od bilansu wodnego zakładu

Wokół Elektrociepłowni Siekierki toczą się trzy osobne sprawy: spór o decyzję środowiskową dla bloku 500 MW, postępowanie w sprawie stabilizacji dna Wisły przy ujęciu oraz miejskie prace nad źródłami zasilania Jeziorka. Żadna nie ma finału. Orlen Termika analizuje odwołanie do sądu administracyjnego, a decyzja w sprawie dna ma zapaść do 22 grudnia. Zważywszy na nieustępliwość i wiedzę prawniczą organizacji ekologicznych, pierwsza sprawa może trwać miesiącami, jeśli nie latami.

Żadna z nich nie odbiera dziś Jeziorku wody. Woda z drenażu jest odpompowywana niezależnie od tego, czy blok powstanie. Wszystkie trzy sprawy dotyczą jednak tego samego zakładu i tego samego odcinka rzeki. Jeśli system chłodzenia zacznie się zmieniać, czy to pod naciskiem ekologów, czy z powodu obniżającego się dna, zmieni się bilans wodny elektrociepłowni. Może to wpłynąć na to, ile wody właściciel zakładu będzie skłonny oddać Jeziorku. Nikt dotąd tego nie policzył. Dlatego ważniejsze od wyniku sporu o blok jest pytanie, czy miasto uwzględni w studium wykonalności kilka scenariuszy chłodzenia i uzgodni z Orlen Termiką zasady przekazywania wody. Jeziorko nie może czekać na rozstrzygnięcia sądowe, więc studium i rozmowy z zakładem powinny toczyć się równolegle.