W sobotę, 28 września 2019 roku, o godzinie 11.00 na plaży przy ulicy Jeziornej zebrali się mieszkańcy Sadyby i Czerniakowa. Powód był konkretny. 4 lipca 2019 roku Rada Warszawy uchwaliła plan miejscowy dla Czerniakowa Południowego. Plan obejmował kilkadziesiąt hektarów nieużytków w otulinie rezerwatu  Jeziorka Czerniakowskiego. To one dotąd dawały schronienie wielu cennym gatunkom zwierząt i roślin. Nowy dokument dopuszczał tam zabudowę już od 100 metrów od brzegów zbiornika.

Sprawę nagłośniły dwa niezależne źródła. Pierwszym był nasz portal Sadyba24, ale artykuł przeszedł bez echa. Drugim była Zosia Dzierżawska, rysowniczka mieszkająca na pobliskim osiedlu Bernardyńska. Na swoim Twitterze zamieściła ona emocjonalny wpis:

 „Dzisiaj uchwałą Rady Miasta idzie pod topór (walec?) dewelopera prawie cała otulina Rezerwatu Jeziorko Czerniakowskie. 90 hektarów łąk, których zabetonowanie oznacza również koniec samego rezerwatu i wyschnięcie Jeziorka. Zamiast "enklawy przyrodniczej stolicy", którą chwali się miasto na swoich stronach, zamiast ostoi dla wielu gatunków roślin i zwierząt, będzie kolejne "prestiżowe osiedle w kameralnej lokalizacji" i szpaler biurowców. To byłoby na tyle z Zielonej Warszawy, zrównoważonego rozwoju i walki ze zmianami klimatu, którymi tak chwali się Rafał Trzaskowski.”

Z trudnego do wytłumaczenia powodu to właśnie ten tweet rozniósł się lotem błyskawicy po całej Polsce.  W ciągu kilku godzin emocjonalna opinia mieszkanki Sadyby została udostępniona ponad 1600 razy. Podchwyciły ją ogólnokrajowe media m.in. „Gazeta Wyborcza”, TVN Warszawa, PAP, „Rzeczpospolita”, TVP Info, WP, Onet, Wprost, Noizz, Dziennik.pl. Sprawa wywołała oburzenie mieszkańców Warszawy, przekonanych, że nowa zabudowa zagraża ich ulubionemu Jeziorku. W efekcie, prezydent Trzaskowski zwołał specjalną konferencję prasową, by odnieść się do zarzutów.

Na fali społecznego oburzenia, 17 lipca 2019 roku Towarzystwo Społeczno-Kulturalne Miasto-Ogród Sadyba złożyło do prezydenta Rafała Trzaskowskiego petycję w sprawie ratowania rezerwatu. W ciągu niespełna miesiąca pod żądaniami podpisało się blisko 7 tysięcy osób. Mieszkańcy sformułowali w niej cztery konkretne żądania.

Dziś sprawdzamy, co się z tymi ważnymi wtedy postulatami stało. A stopień realizacji oceniamy subiektywnie w skali od 0 do 10.

Postulat nr 1: powołanie zespołu roboczego i publiczne raportowanie jego postępów. Stopień realizacji: 7/10

To było najważniejsze żądanie petycji: „Wzywamy Pana do pilnego powołania zespołu roboczego, który określi, co i w jakim czasie zrobią władze miasta, by powstrzymać degradację tego cennego przyrodniczo i szczególnie ważnego dla mieszkańców Warszawy terenu". Do tego żądania mieszkańcy dołączyli od razu warunek jego rozliczalności: „Chcemy, by plan i harmonogram działań zespołu stały się publicznym zobowiązaniem Pana jako Prezydenta m.st. Warszawy i by stopniowe postępy w ich realizacji były cyklicznie podawane do publicznej wiadomości".

Pierwsza część żądania została spełniona i to szybko: 25 września 2019 roku ratusz powołał zespół ds. Ochrony Rezerwatu Jeziorko Czerniakowskie, a jego istnienie ogłoszono mieszkańcom trzy dni później, podczas samego protestu. Zespół działa nieprzerwanie do dziś – we wrześniu 2026 roku odbyło się już jego dziewiętnaste posiedzenie – wciąż z udziałem tego samego Towarzystwa, które sześć lat temu złożyło petycję, a od 2026 roku przewodniczy mu Magdalena Młochowska, wiceprezydentka Warszawy.

Druga część żądania – „cykliczne podawanie do publicznej wiadomości" postępów – jest trudniejsza do rozliczenia. Materiały z posiedzeń, takie jak wrześniowy harmonogram analiz nad zasilaniem Jeziorka, trafiają na razie głównie do uczestników zespołu, a do opinii publicznej docierają jedynie za pośrednictwem naszego portalu Sadyba24 – nie w formie systematycznego, oficjalnego sprawozdania ratusza.

Postulat nr 2: plan przeciwdziałania zagrożeniom, w tym koncepcja zasilania w wodę. Stopień realizacji: 6/10

Mieszkańcy żądali: „przygotowania planu przeciwdziałania tym zagrożeniom (uwzględniających m.in. koncepcję zasilania Jeziorka w wodę), z dokładnymi terminami ich realizacji i zapewnieniem finansowania".

To postulat, w którym najwięcej wydarzyło się dosłownie w ostatnich tygodniach przed siódmą rocznicą protestu. Do 2024 roku powstała koncepcja doprowadzania wód deszczowych do Jeziorka, a przy zbiorniku zamontowano zastawkę ograniczającą odpływ wody – ale jak pokazało majowe posiedzenie zespołu, to rozwiązanie pokrywa najwyżej jedną dziesiątą rocznych strat wody.

10 września 2026 roku, na dziewiętnastym już posiedzeniu zespołu, ratusz po raz pierwszy przedstawił zebrane w jednym materiale warianty zasilania zbiornika – zarówno zgłoszone przez stronę społeczną (Wisła, Kanał Siekierkowski, Potok Służewiecki, drenaż spod Elektrociepłowni Siekierki), jak i zaproponowane przez samo miasto (zmiana spadku Kanału Głównego „A", dopływ z Jeziora Wilanowskiego przez odtworzone Jeziorko Sielanka, ścianka szczelna ograniczająca infiltrację). Miasto zapowiedziało, że nie postawi na jedno rozwiązanie, tylko na łączenie kilku źródeł naraz, w wariantach „minimalnym", „optymalnym" i „idealnym". Do tego materiału dołączono konkretny harmonogram: do końca 2026 roku ratusz ma zabezpieczyć środki finansowe i przygotować opis przedmiotu zamówienia na uproszczone studium wykonalności, w pierwszej połowie 2027 roku ogłosić przetarg i wybrać wykonawcę, w trzecim kwartale 2027 roku przeprowadzić analizy hydrologiczne, środowiskowe i ekonomiczne, a pod koniec 2027 roku wskazać rekomendowane warianty. Decyzja o realizacji konkretnego rozwiązania zapadłaby najwcześniej w 2028 roku.

To pierwszy moment od 2019 roku, w którym żądanie „dokładnych terminów" z petycji ma realny odpowiednik w konkretnym, opublikowanym harmonogramie – choć na razie dotyczy on wyłącznie fazy analitycznej, nie samej budowy. „Zapewnienia finansowania", o które prosiła petycja, wciąż formalnie nie ma: zabezpieczenie środków dopiero widnieje jako punkt harmonogramu do wykonania, a nie jako fakt. Mimo to jest to zauważalny postęp względem stanu sprzed jeszcze kilku miesięcy – i, nie bez znaczenia, ratusz zdążył go ogłosić dosłownie na kilkanaście dni przed siódmą rocznicą protestu.

Postulat nr 3: analiza zagrożeń dla rezerwatu. Stopień realizacji: 3/10

W petycji mieszkańcy domagali się: „pilnego przygotowania analizy zagrożeń dla rezerwatu, ze szczególnym uwzględnieniem niebezpieczeństw związanych z planowaną zabudową terenów wokół Jeziorka: spadkiem poziomu wody w Jeziorku Czerniakowskim i wpływem planowanej zabudowy na florę i faunę w rezerwacie".

Jednego, zbiorczego dokumentu o takim tytule ratusz nigdy nie przygotował. Przez siedem lat powstało jednak kilka opracowań, które – choć nie odpowiadały wprost na żądanie petycji – dostarczyły dokładnie takiej wiedzy, o jaką chodziło mieszkańcom. Do każdego z dwóch planów miejscowych obejmujących okolice Jeziorka miasto przygotowało obowiązkową prognozę oddziaływania na środowisko. Powstała też odrębna koncepcja zagospodarowania terenów opadowych i roztopowych w Łuku Siekierkowskim. Wiosną 2026 roku doszła do tego pierwsza próba usystematyzowania zagrożeń w gronie eksperckim, na posiedzeniu zespołu roboczego, gdzie dyrektor Biura Ochrony Środowiska Dorota Jedynak wskazała trzy ich kategorie: brak wody, presję człowieka i gatunki inwazyjne.

Materiału eksperckiego jest więc dziś sporo więcej niż w 2019 roku. Wciąż jednak brakuje jednej, spójnej i jednoznacznej oceny miasta, która zbierałaby te rozproszone ustalenia w całość. To, co powstało, jest surowcem do takiej analizy – nie samą analizą.

Postulat nr 4: jedna kompleksowa koncepcja zagospodarowania całego terenu rezerwatu. Stopień realizacji: 3/10

Ostatnie żądanie petycji brzmiało: „przygotowania jednej spójnej i kompleksowej koncepcji zagospodarowania całego terenu rezerwatu Jeziorko Czerniakowskie w takim zakresie, aby możliwie najlepiej realizował on cele ochrony przyrodniczej, edukacji ekologicznej i pożytku społecznego".

To najbardziej ambitny i jednocześnie najtrudniejszy do rozliczenia postulat, bo dotyczy nie tylko zabudowy, ale też funkcji edukacyjnych i społecznych terenu. Najbardziej formalnym krokiem w tym kierunku jest nowy plan miejscowy dla rejonu Jeziorka: uchwalony już przez Radę Dzielnicy Mokotów, ma trafić pod głosowanie Rady Warszawy najprawdopodobniej na sesji w październiku. To jednak wciąż dokument planistyczny w rozumieniu prawa budowlanego, a nie „koncepcja zagospodarowania" łącząca ochronę przyrody, edukację ekologiczną i „pożytek społeczny" w jednym dokumencie programowym, o jaki explicite prosiła petycja.

Poza samym planem miejscowym pojawiły się jednak realne, praktyczne działania idące w duchu tego postulatu, choć nieskoordynowane w jeden dokument. Zarząd Zieleni Warszawy wspólnie z Towarzystwem Miasto-Ogród Sadyba wymienił zdewastowane kosze na śmieci i tablice informacyjne wokół Jeziorka na nowe. Towarzystwo, we współpracy z policją, strażą miejską, biurem bezpieczeństwa, OSiR Mokotów i lokalnym kołem wędkarskim, ustaliło też zasady bezpieczeństwa i porządku na kąpielisku i wokół niego oraz sposób ich egzekwowania. W efekcie zwiększyła się liczba ponadnormatywnych patroli, pojawiły się wspólne patrole straży miejskiej i policji, a same patrole – zamiast stacjonować w radiowozie przy ulicy Jeziornej – zaczęły faktycznie chodzić po terenie.

Zupełnie po macoszemu potraktowano za to postulowaną w petycji „edukację ekologiczną". Nie podjęto na razie żadnych działań w tym kierunku, mimo że w niedawno wyremontowanej siedzibie OSiR Mokotów przy ulicy Jeziornej 4 stoi wolna sala, którą dałoby się wykorzystać na spotkania z grupami szkolnymi i zajęcia terenowe poświęcone rezerwatowi. To wyraźna luka między tym, co udało się zrobić w zakresie porządku i bezpieczeństwa, a tym, co pozostaje czystą deklaracją.

Bilans po siedmiu latach

Z czterech żądań zapisanych wprost w petycji z 2019 roku żadne nie zostało zrealizowane w pełni, dosłownie tak, jak sformułowali je mieszkańcy – ale też żadne nie zostało całkowicie zignorowane. Po siedmiu latach od startu sprawa wciąż jest w toku.